Elastan materiał – właściwości, zastosowanie, jak prać?

Elastan to syntetyczne włókno poliuretanowe, które może się rozciągać nawet do 500% swojej pierwotnej długości, a po zwolnieniu wraca do pierwotnego kształtu. Najczęściej pełni funkcję domieszki do bawełny, poliestru, wiskozy albo wełny, a ubrania z jego udziałem pierze się w temperaturze najwyżej 30°C. W dalszej części artykułu wyjaśniamy, jakie cechy ma ten materiał, gdzie się go stosuje i jak prawidłowo o niego dbać.

Czym jest to włókno?

To tworzywo zalicza się do włókien w pełni syntetycznych. Powstaje z kauczuku, w którym 85% składu stanowi poliuretan. Po raz pierwszy opracowano je w 1958 roku jako elastyczny materiał dla przemysłu wojskowego, gdzie początkowo pełniło głównie funkcję gumy. Dopiero później producenci odzieży zaczęli wykorzystywać je na większą skalę w przemyśle tekstylnym.

W sprzedaży i opisach składów można spotkać je również pod nazwami spandex oraz lycra. Rzadziej używany bywa dorlastan. Określenie lycra bywa traktowane jak synonim, jednak w praktyce powstało jako nazwa handlowa konkretnego włókna, produkowanego nieco inną metodą. Samo tworzywo właściwie nie występuje w odzieży jako jedyny składnik – zwykle pojawia się jako dodatek, który zmienia charakter tkaniny.

Jakie właściwości ma ten materiał?

Najważniejszą cechą jest wyjątkowa elastyczność. Włókno może zwiększyć swoją długość nawet pięciokrotnie, a po ustaniu naprężenia wraca do wyjściowej formy bez trwałego odkształcenia. Dzięki temu ubrania lepiej dopasowują się do ciała i nie ograniczają ruchów.

Jak reaguje na pot, kremy i promieniowanie?

Materiał dobrze znosi kontakt z potem, olejami, kremami oraz promieniowaniem UV. Nie elektryzuje się, jest lekki i dość szybko schnie, ponieważ nie pochłania wody tak intensywnie jak włókna naturalne. To dlatego chętnie wybiera się go do strojów sportowych i kąpielowych.

Jakie są najważniejsze zalety i wady?

Do głównych zalet tego tworzywa należą:

• rozciągliwość do 500% pierwotnej długości,
• odporność na ścieranie, mechacenie i odkształcenia,
• sprężystość oraz szybki powrót do pierwotnego kształtu,
• lekkość i cienka struktura,
• odporność na zabrudzenia i uszkodzenia mechaniczne.

Z drugiej strony materiał ma niską higroskopijność, dlatego w większym stężeniu może gorzej odprowadzać wilgoć niż bawełna czy len. Jest też wrażliwy na wysoką temperaturę oraz silne detergenty. Podobnie jak inne syntetyki bywa łatwopalny, a w kontakcie z ogniem może się topić na skórze, dlatego odzież z tworzyw syntetycznych należy chronić przed otwartym płomieniem. Produkcja wiąże się z emisją CO2 i powstawaniem odpadów, które potrafią zalegać w środowisku nawet 200 lat, choć dostępne są już wersje z recyklingu i hybrydy o lepszej biodegradowalności.

Gdzie znajduje zastosowanie?

To włókno pojawia się w wielu elementach garderoby, chociaż zwykle stanowi jedynie od 2 do 10% składu. Taka ilość wystarcza, aby poprawić elastyczność, ograniczyć gniecenie się tkaniny i podnieść komfort codziennego użytkowania.

Najczęściej trafia do odzieży sportowej, bielizny, rajstop, strojów kąpielowych oraz ubrań tanecznych. Jest także niezbędne w odzieży o uniwersalnym rozmiarze, a jego dodatek znajdziesz w jeansach, spodniach chino i marynarkach. W bieliźnie spotyka się połączenia z mikromodalem, a w odzieży wizytowej z wełną. Poza branżą odzieżową wykorzystuje się je do produkcji medycznych opasek uciskowych, rękawów kompresyjnych oraz pasów ortopedycznych.

W skarpetkach i bokserkach zapobiega zsuwaniu się oraz rolowaniu, a przy tym nie powoduje nadmiernego ucisku. W jeansach pozwala uzyskać fasony slim, które po praniu nie stają się sztywne i lepiej układają się na sylwetce.

Jak prać ubrania z elastanem?

Pielęgnacja ubrań z dodatkiem tego włókna nie jest trudna, ale wymaga konsekwencji. Zbyt wysoka temperatura oraz agresywne środki chemiczne mogą trwale osłabić elastyczne włókna, przez co odzież straci swój pierwotny fason.

W jakiej temperaturze prać?

Bezpieczna temperatura prania wynosi maksymalnie 30°C. Ubrania należy odwracać na lewą stronę, co chroni powierzchnię tkaniny przed tarciem i nadmiernym spieraniem koloru. Trzeba też unikać wybielaczy oraz silnych odplamiaczy, ponieważ mogą niszczyć strukturę materiału.

Podstawowe zasady prania to:

1. pranie w chłodnej wodzie o temperaturze nieprzekraczającej 30°C,
2. układanie odzieży na lewej stronie,
3. używanie delikatnych detergentów,
4. rezygnacja z wybielaczy,
5. oddzielanie jasnych i ciemnych ubrań.

Jak suszyć i prasować?

Suszenie powinno odbywać się w niskiej temperaturze lub w pozycji rozłożonej, z dala od kaloryferów oraz bezpośredniego światła słonecznego. Prasowanie wyłącznie w niskiej temperaturze i najlepiej przez dodatkową tkaninę. Wysoka temperatura może nieodwracalnie uszkodzić elastyczne włókna.

Jeśli w składzie ubrania jest duży procent tego tworzywa, lepiej całkowicie zrezygnować z suszenia mechanicznego. Dzięki temu materiał dłużej zachowa sprężystość i nie zacznie odkształcać się w okolicach szwów.

Najważniejsza zasada pielęgnacji: pranie w temperaturze maksymalnie 30°C, delikatne detergenty, suszenie z dala od źródeł ciepła i prasowanie w niskiej temperaturze.

Jakie mieszanki z dodatkiem tego włókna wybierać?

W praktyce włókno to rzadko występuje w odzieży samodzielnie. Producenci łączą je z materiałami naturalnymi lub innymi syntetykami, aby uzyskać pożądane cechy użytkowe. Wybór konkretnej mieszanki zależy przede wszystkim od przeznaczenia danego ubrania.

Alternatywą dla gotowych ubrań z domieszką tego tworzywa bywa też szycie na miarę, a w bieliźnie i dodatkach często sprawdza się jedwab albo tkaniny ze skręconymi przędzami. Wełna również daje naturalną sprężystość i dobre układanie się, a przy tym zachowuje przewiewność.

Bawełna z elastanem

Połączenie bawełny z dodatkiem 5% elastanu daje tkaninę miękką, przewiewną i mniej podatną na gniecenie. Świetnie sprawdza się w koszulkach, bieliźnie oraz ubraniach codziennych. Taki materiał dobrze chłonie wilgoć, a dzięki syntetycznej domieszce szybciej wraca do pierwotnego kształtu i mocniej trzyma kolor.

Poliester z elastanem

Mieszanka 95% poliestru i 5% elastanu bywa wybierana do odzieży sportowej oraz eleganckiej. Poliester odpowiada za trwałość i szybkie schnięcie, a dodatek spandexu zwiększa elastyczność oraz wygodę noszenia. Tę kombinację często znajdziesz w legginsach, sukienkach i nowoczesnych marynarkach.

Elastomultiester – co to jest?

To nowoczesne włókno o cechach elastycznych, które stanowi alternatywę dla tradycyjnego spandexu. Powstaje jako mieszanina poliestrów, dzięki czemu cechuje się większą odpornością na zagniecenia i pranie. Spotkasz je przede wszystkim w odzieży sportowej oraz technicznej, gdzie liczy się wytrzymałość przy intensywnym użytkowaniu.